Şuâlar

  İKİNCİ ŞUÂ: Allah'ın birliğini, "Ehad" ismini açıklar. İsm-i Azamın altı nüktesinin yedincisi... Birinci Makamın Birinci Meyvesi: Tevhid ve vahdette cemâl-i İlâhî ve kemâl-i Rabbanî tezahür eder. Vahdet olmazsa o hazine gizli kalır. Tevhidin İkinci Meyvesi: Kâinatın zatına ve mahiyetine bakar. Vahdet sırrıyla, kâinatın kemâlâtı gerçekleşir ve varlıkların ulvî vazifeleri anlaşılır, bu âlemdeki İlâhî maksatlar ortaya çıkar. Üçüncü Meyve: Şuurlu varlıklara, özellikle insana bakar. Vahdet sırrıyla insan, kâinattaki bütün varlıkların en mükemmeli ve Alemleri Yaratan'ın muhatabı ve dostu olabilir İkinci Makam: Tevhid ve Vahdâniyeti iktiza eden; şirki ve ortaklığı kesinlikle kabul etmeyen deliller. Birincisi: Bu kâinattaki sanatlar, Hakîm olan Allah'ın sınırsız sıfat, isim, kudret ve ilmiyle yapılıyor. Vahdaniyetin İkinci Muktazisi: Tevhid ve hidayet yolunda sonsuz kolaylıklar, şirk yolunda ise sonsuz zorluklar olduğunu açıklar. Tevhidin Üçüncü Muktazisi: Bir çekirdeği yaratanla kâinatı yaratan aynı Zattır. Çünkü çekirdek kâinatın küçük bir örneğidir. Üçüncü Makam: Tevhidin üç küllî alâmetini özet olarak açıklar. Birinci Alâmet ve Hüccet: Her şeyde vahdet var. Vahdet ise, bir vâhide işaret eder... birliği olan eser, birden meydana gelir. İkinci Alâmet ve Hüccet: Zerrelerden kâinatın en geniş dairesine kadar her şeydeki mükemmel düzen ve ölçü, yalnız bir vahdetle olabilir, çeşitli eller karışsaydı bu düzen bozulurdu. Sualin Birinci Şıkkı: "Kâinatı güzellikler ve adalet kuşatmıştır. Gözümüz önündeki bu kadar çirkinliklere, hastalıklara, musibetlere, ölümlere ne diyeceksin?" Sualin İkinci Şıkkı: "Sonsuz bir merhamet ve servet sahibi olan Allah, neden cüz'î varlıkları ve şahısları musibete, şerre ve çirkinliğe müptelâ ediyor? Bu sualin cevabı çok evhamı izale eder." Üçüncü Alâmet ve Hüccet: "Mülk Onundur ve ezelden ebede her türlü hamd ve övgü, şükür ve minnet Ona mahsustur." ifadesi ile işaret edilen tevhid delilleridir. Hatime: Diğer iman esaslarına Tevhid sırrı içinde kısa işaretlerdir. Uzunca bir Haşiye: "Korkunç bir ses onlara yetti." Yâsin Sûresi, 36:29. "Kıyametin gerçekleşmesi ise göz açıp kapayıncaya kadar." Nahl Sûresi, 16:77. âyetleri kıyametin kopmasının zamansız olacağını haber veriyor. Aklı bu hususta ikna etmek için örnekler veriliyor. Birinci Mes'ele: Ruhların cesetlerine gelmesinin örneği dağılmış ordunun düdük sesiyle toplanması misaliyle ispatlanır.